Buyumlar Interneti asoslari, Kevin Eshton tarixi va zamonaviy aqlli tizimlar
9-sinfIoT1-hafta · 1-darsQurilmalarning inson aralashuvisiz o'zaro bog'lanish inqilobi
Sensorlar, dasturiy ta'minot va tarmoq modullari bilan jihozlangan buyumlar tarmog'i.
Muzlatgich, choynak, svetofor yoki zavod stanogi internetga ulanadi.
Qurilmalar inson buyrug'ini kutmasdan bir-biriga ma'lumot uzatadi va qaror qabul qiladi.
Machine-to-Machine — mashinadan mashinaga to'g'ridan-to'g'ri aloqa.
Britaniyalik olim Kevin Eshton ilk bor "Internet of Things" iborasini qo'lladi.
Procter & Gamble kompaniyasida mahsulotlarni radiochastotali (RFID) kuzatish g'oyasi.
Bugungi kunda dunyoda 15 milliarddan ortiq IoT qurilmasi uzluksiz ishlamoqda.
2030 yilga borib ularning soni 30 milliarddan oshishi kutilmoqda.
Insonlar tomonidan kiritilgan ma'lumotlar (saytlar, ijtimoiy tarmoqlar, xabarlar).
Inson yozmasa yoki buyruq bermasa, internet harakatsiz turadi.
Sensorlar avtomatik o'lchaydigan fizik parametrlar (harorat, gaz, bosim).
Qurilmalar inson aralashuvisiz 24/7 rejimida mustaqil muloqot qiladi.
Sezish, ulanish va harakat qilish sikli
Sensorlar atrof-muhitdagi o'zgarishlarni sezib, ularni elektr signaliga aylantiradi.
Harorat, namlik, bosim, yorug'lik, gaz va tovush datchiklari.
Mikrokontroller analog signallarni qabul qilib, raqamli 0 va 1 kodlariga o'tkazadi.
Masalan: 25.4°C harorat raqamli axborotga aylanadi.
Wi-Fi, Bluetooth BLE, ZigBee.
Uy va ofis ichida tezkor ma'lumot almashish uchun.
LoRaWAN, NB-IoT.
Dalalar va qishloq xo'jaligida 15 km gacha ma'lumot uzatish.
4G / 5G tarmoqlari.
Harakatdagi avtomobillar va dronlar monitoringi.
Aktuatorlar elektr signalini olib, uni jismoniy harakatga aylantiruvchi mexanizmlar.
Dvigatellar, servo motorlar, relelar, klapanlar, ovozli buzzerlar.
Gaz sizib chiqsa — klapan gaz quvurini avtomatik yopadi.
Xona qizib ketsa — rele ventilyatorni ishga tushiradi.
Aqlli uylar, sanoat gigantlari, tibbiyot va aqlli shaharlar
Ovozli yordamchilar (Alice, Siri), avtomatik pardalar va yoritish.
Eshikdan kirishingiz bilan xona harorati va musiqa sozlanadi.
Suv yoki gaz toshib ketishini aniqlovchi datchiklar zudlik bilan tarmoqni o'chiradi.
Elektr energiyasi va gaz sarfi 30% dan ortiq tejaladi.
Fabrika va zavodlardagi konveyerlar va robotlarni markaziy nazorat qilish.
Har bir detalning tayyorlanish jarayoni millisekundlarda qayd etiladi.
Stanok podshipnigidagi mayda tebranish o'zgarishi orqali nosozlik oldindan aniqlanadi.
Zavodning to'xtab qolishi va millionlab dollar zarar ko'rishining oldi olinadi.
Smart soatlar va taqiladigan datchiklar qon bosimi va yurak ritmini o'lchaydi.
Bemor uyida bo'lsa ham, shifokor kompyuterida uning holati aks etadi.
Yurak urishi to'satdan yomonlashsa, tizim avtomatik tez yordamga geolokatsiya yuboradi.
Minglab insonlar hayotini asrab qoluvchi texnologiya.
Tuproq namligi, quyosh nuri va havoning kislotaliligini uzluksiz tahlil qilish.
O'simlikka suv qachon kerakligini o'simlikning o'zi "aytadi".
Suv nasoslari faqat ehtiyoj bo'lgandagina yoqiladi, yomg'ir yog'sa to'xtaydi.
Suv va o'g'it 50% gacha tejaladi, hosildorlik esa 2 barobar ortadi.
Chorrahadagi kameralar va datchiklar qaysi yo'lda mashina ko'pligini ko'radi.
Tirbandlikni kamaytirish uchun yashil chiroq vaqtini avtomatik uzaytiradi.
Chiqindi qutisi to'lganda maxsus mashinaga signal yuboriladi.
Ko'cha chiroqlari faqat odam yoki avtomobil o'tayotganda yorishadi.
Dashboardlar orqali monitoring qilish va kiberxavfsizlik choralari
Oddiy raqamlar o'rniga dinamik grafiklar, jadval va xaritalar.
Bir haftalik harorat o'zgarishini ko'rish va anomal sakrashlarni aniqlash oson.
Kritik vaziyatlarda egasining telefoniga zudlik bilan SMS yoki push-xabar yuborish.
Qaror qabul qilish vaqtini bir necha soniyaga qisqartiradi.
Kartanikiga bosing yoki aylantiring
Haqiqiy IoT bo'lishi uchun qurilma internet/bulutga ulangan bo'lishi, atrof-muhitni sensorlar orqali o'zi mustaqil sezishi va inson buyrug'isiz avtomatik qaror qabul qilishi shart.
Oddiy xona chirog'iga harakat (PIR) va yorug'lik (LDR) sensorlari o'rnatiladi.
Arduino yoki ESP32 sensor signallarini qabul qilib, qaror qabul qilish dasturini yuritadi.
Rele chiroqni yoqadi, Wi-Fi orqali energiya sarfi foydalanuvchi smartfoniga uzatiladi.
IoT ning mohiyati va an'anaviy internetdan farqi.
Sensor, mikrokontroller va aktuator bog'liqligi.
Smart Home, IIoT, IoMT va Smart Agriculture sohalari.
O'zingiz yashaydigan xona uchun sodda IoT tizimi g'oyasini yozish.
Tizimdagi sensor, mikrokontroller va aktuator vazifalarini belgilash.
Daftarga sxematik chizmasini tushirish.