AXV

BI tizimlari turlari va Excel platformasi

BI arxitekturasi, sohadagi kasbiy rollar va tahlilning poydevori bo'lgan Excel

9-sinfBusiness Intelligence1-hafta · 3-dars
01

BI Tizimlarining To'rt Asosiy Turi

Operatsional, Strategik, Self-Service va Integratsiyalashgan tizimlar

Operatsional vs Strategik BI

Operatsional BI

Vaqt: Real vaqt / Hozirgi holat

  • Kundalik kassa va sotuvlar monitoringi
  • Ombordagi tovar qoldiqlari nazorati
  • Call-markaz operatorlari faolligi
VS

Strategik BI

Vaqt: Oylar va yillar / Kelajak

  • Yillik moliyaviy hisobotlar va KPI
  • Yangi bozorlarni egallash strategiyasi
  • Investitsiya va byudjetni taqsimlash

Self-Service vs Integratsiyalashgan BI

Self-Service BI

Mustaqil tahlil madaniyati

  • Menejerlar mustaqil dashboard yaratadi
  • Dasturchilarga qaramlik kamayadi
  • Asboblar: Power BI Desktop, Tableau
VS

Embedded BI

Ichki integratsiya

  • Grafiklar bevosita CRM yoki ERP ichida
  • Ilovadan chiqmasdan tahlil ko'rish
  • Foydalanuvchi tajribasini (UX) oshiradi

BI turlari matritsasi

Operatsional BI Real vaqt / Kundalik tezkor qarorlar Strategik BI Uzoq muddatli / Rahbariyat maqsadlari Self-Service BI Xodimning mustaqil hisobot yaratishi Integratsiyalashgan BI CRM / ERP tizimi ichiga o'rnatilgan
02

BI Ekotizimidagi Kasbiy Rollar

Data Engineer, Data Analyst, BI Developer va Business User

BI Jamoasi hamkorlik zanjiri

Data Engineer Data Analyst BI Developer Business Leader

Data Engineer va Data Analyst

Data Engineer (Muhandis)

BI tizimining mustahkam "poydevorini" quruvchi mutaxassis.

  • ETL/ELT ma'lumotlar quvurini quradi
  • Data Warehouse va bazalar arxitekturasi
  • Ma'lumotlar xavfsizligi va uzluksizligi

Data Analyst (Tahlilchi)

BI tizimining "ko'zlari va miyasi" bo'lgan tahlilchi.

  • Ma'lumotlardagi qonuniyatlarni topadi
  • Biznes savollariga analitik javob beradi
  • Insightlar va analitik hisobotlar tuzadi

BI Developer va Business User

BI Developer (Ishlab chiquvchi)

Interaktiv panellar va modellarni texnik yaratuvchi muhandis.

  • Power BI/Tableau dashboardlarini kodlaydi
  • DAX va SQL hisoblangan o'lchovlarini tuzadi
  • Vizual dizayn va UX qulayligini ta'minlaydi

Business User / Rahbar

BI natijalaridan amalda eng ko'p foyda oluvchi qaror qabul qiluvchi.

  • Asosiy KPI ko'rsatkichlarini kuzatadi
  • Boshqaruv strategiyasini belgilaydi
  • Xatarlarni kamaytirib, daromadni oshiradi

Interaktiv sinov: Rollarni toping

1-Vazifa

"Har kecha 10 xil filialdan tushgan cheklarni tozalab, bazaga yuklovchi quvur qurish".

bosing

Bu — Data Engineer!

Chunki bu ma'lumot infratuzilmasi va avtomatlashtirilgan ETL jarayoniga tegishli texnik ish.

2-Vazifa

"Nima sababdan yozda Samarqand filialida muzqaymoq sotuvi 50% ga oshganini tahlil qilish".

bosing

Bu — Data Analyst!

Chunki bu ma'lumotlar ichidagi qonuniyatlar va biznes sabab-oqibatlarini o'rganish vazifasidir.

03

Microsoft Excel — Tahlil Poydevori

Jadval anatomiyasi, kataklar manzili va ma'lumot turlari

Nega aynan Excel?

Analitik Tafakkur Maktabi

Jadvalli struktura, qator va ustunlar bilan ishlash mantiqini eng sodda va mukammal o'rgatadi.

SQL va Power BI ga o'tishdan oldingi eng mustahkam poydevor.

Tezkor va Hamma Joyda Mavjud

Dunyodagi deyarli barcha korxonalarda birlamchi tahlil va tezkor hisob-kitoblar uchun qo'llaniladi.

Formula, filtr va grafiklar bir necha soniyada ishlaydi.

Excel ishchi muhiti tuzilishi

Workbook (Ishchi kitob: .xlsx) Worksheet (Ishchi varaq: Sheet1) Ustun B Column Qator 4 Row B4 Cell (Katak)

Excelda ma'lumot turlari (Data Types)

Matn (Text)

Ismlar, toifalar, izohlar va identifikatorlar (ID).

Chap tomonga tekislanadi.

Son (Number)

Hisob-kitob qilinadigan butun va kasr qiymatlar.

O'ng tomonga tekislanadi.

Sana / Valyuta

Taqvim sanalari va pul qiymatlari ($, so'm, %).

Maxsus hisoblashga ega.

Katak formatlash anatomiyasi

Noto'g'ri usul Katakka: "15000 so'm" Natija: Matn (Hisoblab bo'lmaydi) To'g'ri usul Katakka: 15000 (Format: Valyuta) Natija: Son (SUM, AVG ishlaydi)

Odatiy xato va uning oqibati

Xatolik: Son yoniga qo'lda o'lchov birligini yozish

Agar katakka 25 dona yoki 5000 so'm deb yozsangiz, Excel buni son emas, matn deb biladi va #VALUE! xatosini beradi!

To'g'ri yechim: Number Formatting

Katakka faqat sonni yozing, so'ngra Format Cells oynasidan valyuta yoki maxsus format belgisini qo'shing.

Tezkor Sinov: BI turini aniqlang

Ombor xodimi har soatda qaysi tovarlar tugab qolayotganini ko'rsatadigan tezkor ekranni kuzatmoqda. Bu qaysi BI turi?

To'g'ri javob: Operatsional BI! Chunki kundalik real vaqt jarayonlarini tezkor monitoring qilmoqda.

Tezkor Sinov: Excel katak manzili

Excelda 5-ustun va 12-qator kesishmasidagi katak manzili qanday yoziladi?

To'g'ri javob: E12! Chunki 5-ustun harfi E (A, B, C, D, E), qator esa 12.

Amaliy topshiriqlar 20 daqiqa

Oson4 ta vaziyatni mos BI turiga (Operatsional, Strategik, Self-Service, Embedded) ajrating.
O'rtaKompaniyada yangi savdo dashboardi loyihasida 4 ta mutaxassisning vazifalarini taqsimlang.
QiyinO'quv markazi uchun Excelda to'lovlar jadvali strukturasini (ustunlar va ma'lumot turlari) loyihalashtiring.

Hafta yakuni va xulosa

1-haftada nimalarni bildik?

  • Data va DIKW piramidasi bosqichlari
  • BI Katta to'rtligi (Deskriptiv, Diagnostik, Prediktiv, Preskriptiv)
  • BI arxitekturasi va mutaxassislik rollari
  • Excel muhiti va ma'lumot turlari

Keyingi hafta rejasi

  • Excelda saralash (Sort) va filtrlash (Filter)
  • Shartli formatlash (Conditional Formatting)
  • Professional jadval (Tidy Data) va Excel Table (Ctrl+T)
  • Excel asosiy formulalari (SUM, AVERAGE, IF)