AXV

Business Intelligence (BI) asoslari

Tahlilning Katta to'rtligi, BI ekotizimi komponentlari va hayotiy sikl

9-sinfBusiness Intelligence1-hafta · 2-dars
01

BI va Tahlilning Katta To'rtligi

Deskriptiv, Diagnostik, Prediktiv va Preskriptiv tahlil darajalari

Business Intelligence nima?

Tizimli Boshqaruv

Ma’lumotlarni yig‘ish, qayta ishlash va tahlil qilish orqali to‘g‘ri boshqaruv qarorlarini ta'minlovchi tizim.

Taxminlarga emas, balki aniq faktlarga asoslangan boshqaruv madaniyati.

Qiymat Zanjiri

Xom faktlardan boshlanib, biznes uchun amaliy tushuncha (Insight) va foydali harakatlarga aylanadi.

Data → Information → Insight → Action.

Katta to'rtlik piramidasi

Preskriptiv Nima qilish kerak? Prediktiv Nima bo'lishi mumkin? Diagnostik Nima uchun bo'ldi? Deskriptiv O'tmishda nima sodir bo'ldi?

Deskriptiv va Diagnostik tahlil

Deskriptiv (Tavsifiy)

Savol: O'tmishda nima sodir bo'ldi?

  • O'tgan oylik savdo hisobotlari
  • Foydalanuvchilar soni o'zgarishi
  • Standart boshqaruv hisobotlari
VS

Diagnostik

Savol: Nima uchun shunday bo'ldi?

  • Savdo pasayishi sabablarini izlash
  • Detallarga chuqur kirish (drill-down)
  • Korrelyatsiya va sabab-oqibat tahlili

Prediktiv va Preskriptiv tahlil

Prediktiv (Bashoratli)

Savol: Kelajakda nima sodir bo'ladi?

  • Kelgusi davr talabini prognozlash
  • Mijozlarning ketib qolish xavfi
  • Machine Learning va regressiya
VS

Preskriptiv (Retseptiv)

Savol: Qanday harakat qilish lozim?

  • Eng maqbul marshrut va resurs taqsimoti
  • Narxlarni dinamik optimallashtirish
  • Avtomatlashtirilgan qaror algoritmlari

Katta to'rtlikni amalda sinang

1-Vaziyat

"Do'konda o'tgan haftada 40 dona noutbuk sotildi va bu oldingi haftadan 10 taga ko'p".

bosing

Bu — Deskriptiv!

Chunki o'tgan davrdagi aniq sonli fakt umumlashtirilmoqda va ko'rsatkich qayd etilmoqda.

2-Vaziyat

"Mijozlarni saqlab qolish uchun ularga 15% keshbek taklif qilinsa, foyda 25% ortadi".

bosing

Bu — Preskriptiv!

Chunki biznes maqsadiga erishish uchun eng yaxshi yechim va harakat tavsiya qilinmoqda.

02

BI Ekotizimining 5 Komponenti

Manbalardan to interaktiv boshqaruv panellarigacha

BI Ekotizimi arxitekturasi

Manbalar CRM, ERP, SQL ETL Tozalash DWH Data Warehouse Semantik KPI, O'lchov Dashboard Power BI

ETL jarayoni: Extract, Transform, Load

1. Extract (Olish)

Ma'lumotlar turli manbalardan (Excel, veb-sayt, CRM, POS) ko'chirib olinadi.

2. Transform (O'zgartirish)

Xatolar tuzatiladi, dublikatlar o'chiriladi, sanalar yagona formatga keltiriladi.

3. Load (Yuklash)

Tozalangan ma'lumotlar markaziy Data Warehouse omboriga joylanadi.

Data Warehouse: Yagona Haqiqat Manbai

Operatsion Baza (OLTP)

Tezkor kundalik amallar uchun (kassada chek urish, buyurtma qabul qilish).

Katta tahlillar uchun yuklanishi tizimni sekinlashtiradi.

Data Warehouse (OLAP)

Yillik tarixiy ma'lumotlarni tahlil qilish uchun maxsus optimallashtirilgan baza.

Barcha bo'limlar uchun "Single Source of Truth".

Semantik qatlam va Vizuallar

Semantik Qatlam (Semantic Layer)

Murakkab SQL/DAX formulalarini biznesga tushunarli atamalarga ("Foyda", "Konversiya") aylantiradi.

Barcha tahlilchilar bir xil formuladan foydalanishini ta'minlaydi.

Vizuallashtirish (Dashboards)

Power BI, Tableau orqali interaktiv grafiklar, xaritalar va ko'rsatkichlar paneli yaratiladi.

Rahbarlar ma'lumotlarni bir qarashda ko'radi va drill-down qiladi.

Sxema: qismlarni o'rganing

1. Manbalar 2. ETL + DWH 3. Dashboard

Sxema bloklari ustiga sichqonchani olib boring yoki bosing.

03

BI Hayotiy Sikli

Ehtiyojdan boshlab, amaliy qaror va uzluksiz takomillashuvgacha

BI 6 Bosqichli Hayotiy Sikli

1. Talablar 2. Yig'ish 3. Tahlil 4. Hisobot 5. Harakat 6. Iteratsiya

Loyihadagi xatar: Scope Creep

Scope Creep (Loyiha chegarasining kengayib ketishi)

Buyurtmachi vaqt o'tishi bilan yangidan-yangi talablar qo'shaversa, loyiha hech qachon yakunlanmaydi.

Yechim: Aniq maqsad va muddat

Dastlabki bosqichda "Loyiha qachon tayyor hisoblanadi?" degan savolga aniq mezon belgilab olinishi shart.

Tezkor Sinov: Tahlil turini aniqlang

"Kelasi oyda qaysi mahsulotlarga talab ortishini matematik model bilan aniqlash" qaysi tahlil turi?

To'g'ri javob: Prediktiv! Chunki kelajakdagi natija va ehtimollar baholanmoqda.

Tezkor Sinov: ETL jarayoni

ETL jarayonida telefon raqamlaridagi bo'sh joylarni tozalash qaysi bosqichda bajariladi?

To'g'ri javob: Transform! Ma'lumotlarni tozalash va standartlashtirish Transform bosqichiga kiradi.

Amaliy topshiriqlar 20 daqiqa

Oson4 ta tahlil turiga (Deskriptiv, Diagnostik, Prediktiv, Preskriptiv) mos misollarni aniqlang.
O'rtaOnlayn do'kon ma'lumotlarini tozalash va omborga joylash bo'yicha ETL ketma-ketligini tuzing.
QiyinSupermarketda mahsulotlar muddati o'tishini kamaytirish uchun Katta to'rtlik strategiyasini ishlab chiqing.

Dars xulosasi

BI Katta To'rtligi

  • Deskriptiv (Nima bo'ldi?)
  • Diagnostik (Nega bo'ldi?)
  • Prediktiv (Nima bo'ladi?)
  • Preskriptiv (Nima qilish kerak?)

Arxitektura va Sikl

  • Sources → ETL → DWH → Semantic → Visual
  • Talablar → Tahlil → Harakat → Iteratsiya
  • Data-driven madaniyat