Sodda ma’lumot toifalari va arifmetika

int, float, str, bool va murakkab hisob-kitoblar (//, %)

9-sinfAdvanced Back-end va DevOps1-hafta · 2-dars

Bugun nimalarni o‘rganamiz?

4 ta sodda toifa

int, float, str va bool toifalarining mohiyati

Arifmetik amallar

Qo'shish, ko'paytirish va ikkita bo'lish farqi (/ vs //)

Qoldiq va daraja

% va ** operatorlarining backenddagi o'rni

Ma’lumotlar toifalari

Xotirada ma'lumotlar qanday shaklda saqlanadi?

Pythonda 4 ta asosiy sodda toifa

Toifani tekshirish: type()

Python o‘zgaruvchi toifasini unga berilgan qiymatdan avtomatik aniqlaydi

# Har xil toifadagi ma'lumotlar
x = 100
pi = 3.14
ism = "Ali"
faol = True

print(type(x))    # <class 'int'>
print(type(pi))   # <class 'float'>
print(type(ism))  # <class 'str'>
print(type(faol)) # <class 'bool'>

Arifmetik amallar

Standart operatorlar va amallar ustunligi

Asosiy arifmetik operatorlar

+ Qo‘shish

15 + 5 → 20

- Ayirish

20 - 7 → 13

* Ko‘paytirish

6 * 8 → 48

/ Bo‘lish

8 / 2 → 4.0

E'tibor bering: / amali har doim float natija beradi!

Butun bo‘lish va Qoldiq

// va % operatorlarining sirlari

91 sonini bo‘lish tahlili

// va % operatorlari amalda

# Butun bo'lish (//)
print(7 // 3)   # 2
print(15 // 4)  # 3
print(20 // 5)  # 4

# Qoldiqni topish (%)
print(8 % 3)    # 2 (chunki 8 = 3 * 2 + 2)
print(15 % 4)   # 3 (chunki 15 = 4 * 3 + 3)
print(10 % 2)   # 0 (qoldiq 0 bo'lsa juft son!)

Darajaga oshirish: **

Matematikadagi x^y amali Pythonda ** bilan ifodalanadi

2 ** 3

2 ning kubi (2 × 2 × 2)

5 ** 2

5 ning kvadrati (5 × 5)

10 ** 4

10000

10 ning 4-darajasi

Amallar ustunligi tartibi

Keys: Sekundlarni daqiqaga aylantirish

Vaqt hisobi kodi

# Vaqtni ajratish algoritmi
jami_sekund = 195

daqiqa = jami_sekund // 60
qoldiq_sekund = jami_sekund % 60

print("Natija:", daqiqa, "daqiqa va", qoldiq_sekund, "sekund")
# Konsolda chiqadi:
# Natija: 3 daqiqa va 15 sekund

Ko‘p uchraydigan xatolar

Xato: Nolga bo‘lish (ZeroDivision)

# Xato
x = 10 / 0
# ZeroDivisionError: division by zero

Dasturda sonni hech qachon nolga bo‘lib bo‘lmaydi!

Xato: Matn va sonni qo‘shish

# Xato
y = "Yosh: " + 15
# TypeError: can only concatenate str to str

Har xil toifadagi ma'lumotlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri qo‘shib bo‘lmaydi.

Amaliy topshiriq: Arifmetik hisob-kitoblar

Vaqt: 15 daqiqa · Darajalar bo‘yicha

1. Oson

91 / 8 va 91 // 2 amallarini konsolga chiqarib, natijalarni solishtiring.

2. O'rta

Berilgan 350 sekundni // va % yordamida daqiqa va sekundga ajrating.

3. Qiyin

Do'konda 53 000 so'm qaytimni 10 000 va 1 000 so'mlik kupyuralarga bo'lib chiqaring.

Tezkor sinov

Quyidagi kod konsolga nima chiqaradi?

print(20 // 6, 20 % 6)

Javob: 3 2 (chunki 20 = 6 * 3 + 2)

Xulosa va asosiy fikrlar

4 ta toifa

str, int, float, bool toifalari xotiraning asosiy qurilish g'ishtlari

Bo‘lish turlari

/ har doim float qaytaradi, // butun qismini oladi

Qoldiq siri

% yordamida juft/toqlik va vaqt birliklari oson hisoblanadi

Rahmat!

Keyingi dars: O‘zgaruvchilar va ma'lumotlar bilan ishlash

9-sinfAdvanced Back-end va DevOps