AXV

Internet qanday ishlaydi?

IP, domen, hosting, DNS, brauzer va HTTP/HTTPS

8-sinfComputer Science Foundation4-hafta · 10-dars

Bugungi reja

01. Internet

Mijoz, server, so'rov va javob.

02. Manzillar

IP-manzil, domen, hosting va DNS.

03. Sahifa va xavfsizlik

Sahifa ochilishi, HTTP va HTTPS.

01

Internet va ma'lumot almashish

Mijoz so'raydi, server javob beradi

So'rov va javob

Mijoz telefon, kompyuter Server doim yoqilgan so'rov javob

Qismlarning ustiga bosing: izoh chiqadi.

Internet - tarmoqlar tarmog'i

Internet - yagona kompyuter emas, dunyo bo'ylab bir-biriga ulangan ko'plab tarmoqlar.
0
mijoz va server
0
so'rov va javob
0
umumiy protokol
02

IP, domen va hosting

Manzillar dunyosi

IP-manzil nima?

203 . 0 . 113 . 5 4 ta son, har biri 0 dan 255 gacha (namuna manzil)

Pastga ↓ chuqurroq

Nega raqamlar?

Noyob manzil

Har qurilma tarmoqda o'z manziliga ega, shunda ma'lumot aynan unga boradi.

Uy manzili kabi

Manzilsiz xat yetib bormaganidek, IP siz ma'lumot ham yetmaydi.

IP yoki domen?

IP-manzil

Kompyuterlar uchun. 203.0.113.5 kabi raqamlar yodlash qiyin.
VS

Domen nomi

Odamlar uchun. my.gov.uz kabi nom eslab qolish oson.
Telefon kitobingizda ham raqam emas, do'stingiz ismi turadi.

Havola (URL) anatomiyasi

https :// www . maktab .uz /kutubxona/kitob protokol subdomen domen zona yo'l

Har bir qismni bosing.

Kartani aylantiring

Domen

bosing

Sayt uchun eslab qolish oson nom, masalan my.gov.uz.

Hosting

bosing

Sayt fayllari saqlanadigan, doim internetga ochiq server.

DNS

bosing

Domen nomini IP-manzilga aylantiradigan «telefon kitobi».

03

DNS va veb-sahifaning ochilishi

Nom raqamga aylanadi

Domen, hosting va IP: do'kon misoli

Do'kon nomi Do'kon binosijavonlar, mahsulot = Domen = Hosting Ko'cha manzili = IP-manzil

DNS: internetning telefon kitobi

Brauzer DNS Server my.gov.uz -> 203.0.113.5 (namuna)

Qismlarni bosing. Pastki egri chiziq: IP ni olgach brauzer serverga ulanadi.

Ixtiyoriy demo: nslookup

Buyruq satri (cmd)
C:\> nslookup wikipedia.org
Name:    wikipedia.org
Address: ... (IP-manzil chiqadi, namuna)
Natija har joyda har xil bo'lishi mumkin. Maktab tarmog'ida cheklangan bo'lsa, o'tkazib yuboramiz.

Sahifa qanday ochiladi?

1. Manzil yoziladi

Siz brauzerga maktab.uz deb yozasiz.

2. DNS IP topadi

Domen nomi IP-manzilga aylanadi.

3. So'rov yuboriladi

Brauzer shu IP dagi serverga sahifa so'rovini yuboradi.

4. Server javob beradi

HTML, CSS va rasm fayllari brauzerga qaytadi.

5. Brauzer chizadi

Fayllar yig'ilib, sahifa ekranda paydo bo'ladi.

Butun yo'l bir rasmda

Siz
Brauzer
DNS
Server
nomIPso'rovjavobsahifa
04

HTTP va HTTPS

Ochiq otkritka yoki yopiq konvert?

HTTP

http://misol.uz

Kirish

Ma'lumot shifrlanmaydi: yo'lda o'qib olinishi mumkin.

HTTPS

https://misol.uz (qulf)

Kirish

Ma'lumot shifrlanadi: yo'lda o'qib bo'lmaydi.

Oldin va keyin

HTTP

Shifrsiz uzatish. Parol yoki karta kiritish xavfli.

HTTPS

Shifrlangan ulanish. Brauzerda qulf belgisi ko'rinadi.

Qulf - ulanish shifrlangan degani, sayt ishonchli degani emas. Domenni ham tekshiring.

Mini-test

Brauzer domen nomini yozilgach birinchi navbatda nima qiladi?

To'g'ri: serverga ulanish uchun IP-manzil kerak, uni DNS beradi.

Amaliy mashg'ulot 25 daqiqa

OsonHavolani bo'laklarga ajrating va sahifa ochilish bosqichlarini tartiblang.
O'rta3 saytda https va qulf belgisini tekshirib, jadval to'ldiring.
Qiyin«DNS» rol o'yini: brauzer, DNS, server. Rollarni almashtiring.

Dars xulosasi

Manzillar

IP raqam, domen nom, hosting uy, DNS - telefon kitobi.

Sahifa yo'li

Nom, DNS, so'rov, javob, brauzer chizadi.

Xavfsizlik

Parolni faqat https va to'g'ri domenda kiriting.

Uyga vazifa: «Internet yo'li» mini-loyihasi.

Keyingi dars: bulutli xizmatlar

Fayllaringiz internetda: Google Drive, OneDrive, Dropbox

4-hafta · 11-dars