AXV

Operatsion tizimlar va Windows muhitida ishlash

Operatsion tizim mohiyati, Windows, Linux, macOS, ish stoli va oynalarni boshqarish

8-sinfFoundation1-hafta · 2-dars

Bugun nimalarni o'rganamiz?

Operatsion tizim nima?

Apparat va inson o'rtasidagi asosiy ko'prik

OT turlari

Windows, Linux, macOS, Android va iOS

Windows boshqaruvi

Snap layouts, sozlamalar va dasturlarni boshqarish

Kompyuter ichida nima bo'ladi?

Faqat 0 va 1 lardan iborat tok Murakkab mikrosxemalar Milliardlab tranzistorlar
Ammo biz ekranda chiroyli oynalar, tugmalar, rasmlar va videolarni ko'ramiz. Bu sehrni aynan Operatsion tizim amalga oshiradi!
01

Operatsion tizim vazifasi

Kompyuter orkestrining bosh dirijyori

Operatsion tizim nima qiladi?

Resurslarni boshqarish

Protsessor vaqti, operativ xotira (RAM) va disk hajmini dasturlarga adolatli taqsimlaydi

Grafik interfeys (GUI)

Foydalanuvchiga murakkab buyruqlar o'rniga qulay oynalar, belgilar va tugmalarni beradi

Xavfsizlik va nazorat

Fayllarni himoya qiladi, dasturlarning bir-biriga xalaqit berishining oldini oladi

Operatsion tizimning ko'prik roli

Foydalanuvchi Siz va biz Tugmani bosadi Kodni yozadi Operatsion tizim Windows / Linux / macOS Foydalanuvchi ilovalari OT yadrosi (Kernel) Apparat qism Hardware CPU (Hisoblaydi) RAM (Saqlaydi) SSD (Yozadi)

Asosiy atama: Operatsion tizim

Operatsion tizim (OT)

Kartani bosib ta'rifni oching

Operating System (OS)

Kompyuterning barcha texnik resurslarini boshqaradigan va foydalanuvchiga qulay grafik interfeys taqdim etadigan bosh dasturlar majmuasi.

02

Zamonaviy operatsion tizimlar

Kompyuter va mobil olam yetakchilari

Mashhur operatsion tizimlar

Windows

Shaxsiy kompyuterlar qiroli. O'yinlar, ofis va ta'lim uchun eng ommabop tizim

macOS

Apple Mac kompyuterlari uchun maxsus yopiq, o'ta silliq va xavfsiz tizim

Linux

Ochiq kodli va bepul. Butun dunyo serverlari va dasturchilari tayanchi

Android / iOS

Milliardlab smartfon va planshetlarni boshqaruvchi mobil tizimlar

Operatsion tizimlar tasnifi

Operatsion tizimlar Shaxsiy kompyuterlar (PC) Windows 10 va 11 Linux Ubuntu/Debian macOS Apple Mac Mobil qurilmalar Android Google / Ochiq iOS iPhone / Apple

Windows va Linux taqqoslovi

Microsoft Windows

Foydalanish o'ta sodda, barcha o'yinlar va tijoriy dasturlar bilan to'liq mos keladi. Pullik litsenziyaga ega.

VS

Linux (Ubuntu)

Butunlay bepul va ochiq kodli. Xavfsizligi juda yuqori, dunyo serverlarining 90%+ qismi Linuxda ishlaydi.

Raqamlar va faktlar

0
Shaxsiy kompyuterlarda Windows ulushi
0
Superkompyuterlarda Linux ulushi
0
Faol Android qurilmalar soni

Har bir operatsion tizim o'z sohasida yetakchi hisoblanadi.

03

Windows muhitida ishlash

Ish stoli, oynalar va tizim sozlamalari

Windows interfeysi elementlari

Start (Boshlash) menyusi

Barcha o'rnatilgan dasturlar, qidiruv paneli va kompyuterni o'chirish/qayta yuklash tugmalari markazi.

Vazifalar paneli (Taskbar)

Ekranning quyi qismidagi mahkamlangan ilovalar, ochiq oynalar va bildirishnomalar (System Tray) maydoni.

Windows oynasi anatomiyasi

Dastur oynasi — Dokument.txt Snap Layouts: Win + Chapga / O'ngga Ekranni teng 50/50 qilib ikkita dastur bilan yonma-yon ishlash Bir tomonda darslik — ikkinchi tomonda kod yozish!

Oynalarni ekranga bo'lish (Snap)

1. Birinchi oynani tanlang

Masalan, o'zingiz dars o'rganayotgan brauzer oynasini bosing.

2. Win + Chapga strelka

Oyna ekranning chap 50 foizini to'liq egallaydi.

3. Ikkinchi oynani tanlang

O'ng tomonda chiqadigan ro'yxatdan kod muharririni (VS Code yoki Bloknot) bosing.

4. Professional ish muhiti tayyor!

Ikkala dastur ham ko'z oldingizda yonma-yon ishlaydi, vaqtingiz tejaladi.

Sozlamalar va Boshqaruv paneli

Windows Sozlamalari (Zamonaviy)

Ekran, Wi-Fi tarmog'i, Bluetooth, shaxsiylashtirish, ovoz va o'rnatilgan dasturlar ro'yxatini boshqaruvchi qulay va sodda markaz.

Boshqaruv paneli (Klassik)

Chuqur texnik sozlamalar, ma'muriy boshqaruv, drayverlar va tarmoq adapterlarini batafsil sozlash uchun klassik Windows paneli.

Dasturlarning hayot sikli

1. Yuklab olish .exe yoki .msi Rasmiy saytdan oling 2. O'rnatish (Setup) Next -> Install Fayllar diskka yoziladi 3. To'g'ri o'chirish Settings -> Uninstall Tizim toza qoladi

Katta xato: Yorliqni o'chirish

«Ish stolidagi o'yin belgisini Delete qilib o'chirdim, lekin diskda joy ochilmadi!»
Yorliq (Shortcut) — shunchaki manzil belgisi. Dasturni to'liq o'chirish uchun Settings -> Installed apps -> Uninstall amali bajarilishi shart!

Foydali Windows tezkor tugmalari

Win + I

Windows Sozlamalarini (Settings) bir zumda ochish

Win + D

Barcha oynalarni yashirib, ish stolini ko'rsatish

Win + E

Fayl boshqaruvchisini (File Explorer) ochish

Alt + Tab

Ochiq dasturlar o'rtasida sichqonchasiz sakrash

Tezkor sinov

Dastur oynasini ekranning aniq chap yarmiga joylashtirish uchun qaysi klavishlar kombinatsiyasi bosiladi?

To'g'ri! Windows Snap mexanizmida Win + Chapga/O'ngga strelkalari oynalarni teng ikkiga taqsimlaydi.
Amaliy topshiriq · 15 daqiqa

Windows interfeysini sozlang

  1. Win + I orqali Sozlamalar darchasini oching va versiyangizni aniqlang.
  2. Brauzer va Bloknot dasturlarini ochib, Win + strelkalar bilan yonma-yon qo'ying.
  3. Alt + Tab orqali ular orasida 3 marta tezkor almashib ko'ring.
  4. Win + D bosib barcha oynalarni ish stoliga yashiring.

Bugungi dars xulosasi

Biz o'rgandik:

  • Operatsion tizim — apparat va dasturlar o'rtasidagi boshqaruvchi ko'prik
  • Windows, Linux, macOS, Android va iOS turlari
  • Oynalar bilan professional ishlash (Snap layouts)

Keyingi dars:

3-dars: Axborot o‘lchov birliklari (bit, bayt, GB), fayl turlari va fayllar bilan ishlashda tezkor tugmalar (Hot keys).