AXV

Zamonaviy kompyuterlar va ularning arxitekturasi

Kompyuter turlari, fon Neyman tamoyili, CPU, RAM va ma'lumot saqlash texnologiyalari

8-sinfFoundation1-hafta · 1-dars

Bugun nimalarni o'rganamiz?

Kompyuter turlari

Desktop, laptop, server va superkompyuterlar

Fon Neyman modeli

Arxitekturaning 4 ta asosiy tayanch bloki

Ichki komponentlar

CPU, RAM, ROM, SSD va tizimli shinalar

Siz qanday kompyuterlardan foydalanasiz?

Smartfon Noutbuk Desktop PC Planshet Smart soat
Bugungi kunda hatto avtomobil, televizor va mikroto'lqinli pechlar ichida ham mikrokompyuterlar ishlamoqda!
01

Kompyuter turlari

Vazifasi va hisoblash quvvati bo'yicha tasnif

Asosiy kompyuter turlari

Desktop PC

Statsionar, tizim bloki va monitor alohida, quvvatli va oson yangilanadi

Noutbuk

Ixcham, batareyali, barcha qismlari bitta korpusda jamlangan

Server

Tarmoqdagi millionlab so'rovlarga 24/7 rejimida to'xtovsiz xizmat ko'rsatadi

Superkompyuter

Sekundiga kvadtrillionlab hisob-kitoblarni bajaradigan ulkan majmualar

Hisoblash qurilmalari ekotizimi

Bulut / Server Global Tarmoq Desktop PC Kuchli ish stoli Noutbuk Harakatchan Smartfon Mobil mijoz Superkompyuter Ilmiy hisob-kitob

Desktop PC va Noutbuk taqqoslovi

Desktop PC

Yuqori unumdorlik va kuchli sovitish. Qismlarini (RAM, GPU, SSD) osongina yangilash mumkin. Statsionar ishlaydi.

VS

Noutbuk (Laptop)

O'zi bilan olib yurish juda qulay. Akkumulyatori bor, tok o'chsa ham ishlaydi. Qismlarini yangilash esa cheklangan.

02

Fon Neyman arxitekturasi

1945-yildan buyon o'zgarmas tamoyil

Jon fon Neyman tamoyili (1945)

«Har qanday universal kompyuter arifmetik-mantiqiy hisoblash bloki, xotira qurilmasi hamda kiritish-chiqarish mexanizmlaridan tashkil topishi kerak.»

Bugungi eng zamonaviy iPhone yoki superkompyuter ham aynan shu klassik 4 blok asosida ishlaydi.

Kompyuter arxitekturasi sxemasi

Tizimli shina (Ma'lumotlar va buyruqlar magistrali) Kiritish qurilmalari Klaviatura, sichqoncha Markaziy protsessor CPU (ALU + CU) Boshqaruv va hisoblash Chiqarish qurilmalari Monitor, dinamik, printer Xotira qurilmasi Tezkor (RAM) + Doimiy (SSD/HDD) Dasturlar va ma'lumotlar ombori

Asosiy atama: CPU nima?

CPU — Markaziy protsessor

Kartani bosib ta'rifni oching

Central Processing Unit

Kompyuterning barcha matematik hisoblashlari va mantiqiy amallarini sekundiga milliardlab marotaba bajaruvchi eng asosiy mikrosxemasi.

03

Tizim bloki va uning komponentlari

Qopqoq ostida nimalar yashiringan?

Tizim blokining asosiy a'zolari

Ona plata (Motherboard)

Barcha qurilmalarni birlashtiruvchi markaziy magistral. Elektr toki va signallar shu orqali o'tadi.

Quvvat bloki (Power Supply)

Rozetkadagi 220V o'zgaruvchan tokni kompyuter uchun xavfsiz bo'lgan 12V, 5V, 3.3V doimiy tokka aylantiradi.

Xotira ierarxiyasi: Tezlik va Hajm

CPU Register / Kesh Juda tez, bir necha MB Tezkor xotira (RAM) Tez, 8 GB – 32 GB (Vaqtinchalik) Doimiy saqlash (SSD / HDD) Katta sig'im: 512 GB – 2 TB+ (Doimiy) Hajm ortadi Tezlik ortadi

Protsessor quvvati ko'rsatkichlari

0
Protsessor yadrolari (Cores)
0
Takt chastotasi (Milliard amal/sek)
0
Tavsiya etilgan RAM hajmi

Takt chastotasi har bir yadro sekundiga necha milliard impuls bajara olishini ko'rsatadi.

Xotiralarni taqqoslash: RAM va SSD

RAM — Ish stoli

Hozirgi vaqtda ochilgan o'yinlar, brauzer tablari va dasturlar aynan RAM ichida yashaydi. Kompyuter o'chirilishi bilan uning ichi butunlay bo'shaydi!

SSD — Shkaf / Kitob javoni

Rasmlar, filmlar va o'rnatilgan dasturlar diskda saqlanadi. Kompyuter o'chsa ham ma'lumotlar yillar davomida xavfsiz saqlanadi.

Dasturning ishga tushish zanjiri

1. Foydalanuvchi buyruq beradi

Siz dastur belgisiga (masalan, brauzerga) sichqoncha bilan ikki marta bosasiz.

2. SSD dan RAM ga yuklanadi

Dasturning kodlari doimiy diskdan o'ta tezkor RAM xotiraga ko'chiriladi.

3. CPU buyruqlarni bajaradi

Protsessor RAM dagi buyruqlarni birin-ketin o'qib, hisob-kitoblarni amalga oshiradi.

4. Monitorga natija chiqadi

Grafik protsessor (GPU) oynani chizib, sizga dastur interfeysini ko'rsatadi.

Kiritish va chiqarish qurilmalari

Kiritish qurilmalari (Input) Klaviatura, Sichqoncha Mikrofon, Skaner Veb-kamera, Touchpad Inson axborotini raqamga aylantiradi Chiqarish qurilmalari (Output) Monitor (Ekran), Proyektor Dinamiklar (Kolonkalar) Naushnik, Printer Natijani insonga qulay shaklda beradi

Ko'p uchraydigan adashish

«Mening telefonimda 256 GB operativ xotira (RAM) bor!»
To'g'risi: 256 GB — bu doimiy xotira (SSD yoki fleshka). Operativ xotira (RAM) odatda 4 GB, 8 GB yoki 16 GB bo'ladi!

Amaliyot: Parametrlarni tekshirish

Ctrl + Shift + Esc

Task Manager ochiladi. Performance bo'limida CPU, RAM va Disk bandligini jonli ko'ring.

Win + R → msinfo32

Tizim ma'lumotlari oynasi. Protsessor modeli, yadrolar soni va BIOS versiyasi ko'rinadi.

Win + R → dxdiag

DirectX diagnostikasi. Videokarta (GPU) nomi va grafik xotirasi ko'rsatiladi.

Tezkor sinov

Kompyuter elektr tarmog'idan uzilganda (o'chganda) qaysi xotiradagi barcha ma'lumotlar o'chib ketadi?

To'g'ri! RAM — uchuvchan xotira. Tok uzilishi bilan undagi ma'lumotlar yo'qoladi. Doimiy ma'lumotlar esa SSD yoki HDD da saqlanadi.
Amaliy topshiriq · 15 daqiqa

O'z kompyuteringiz pasportini tuzing

  1. Ctrl + Shift + Esc tugmalarini bosib Task Manager'ni oching.
  2. Protsessor (CPU) modeli va joriy chastotasini aniqlang.
  3. O'rnatilgan RAM hajmini (GB) daftaringizga yozing.
  4. Disk turini (SSD yoki HDD) aniqlang.

Bugungi dars xulosasi

Biz o'rgandik:

  • Kompyuter turlari: Desktop, Noutbuk, Server, Superkompyuter
  • Fon Neyman modelining 4 tayanch bloki
  • CPU (Aql) va RAM (Ish stoli) vazifalari

Keyingi dars:

2-dars: Operatsion tizimlar va Windows muhitida ishlash. Ish stoli, Start menyusi va dasturlarni boshqarish.