AXV

Unix/Linux muhiti

Fayl tizimi iyerarxiyasi, chmod/chown/umask, systemd va journalctl, loglar, tarmoq diagnostikasi buyruqlari

11-sinfProfessional IT development6-hafta · 16-dars

Bugun nimalarni o'rganamiz?

Fayl tizimi

Iyerarxiya

systemd va loglar

Xizmatlar

Tarmoq diagnostikasi

Birinchi yordam

Takrorlash

Oraliq nazoratdan keyin eng ko'p ball yo'qotilgan mavzu qaysi edi?

Kuchsiz mavzuni aniqlab, qisqa takrorlang.
01

Fayl tizimi

Iyerarxiya

Ruxsat hisobi

r=4 w=2 x=1 Egasi / guruh/ boshqalar 7 5 0 chmod 750 Har doira alohida hisoblanadi

Navigatsiya va ruxsat


pwd
ls -la
chmod 750 script.sh
chown odil:dev script.sh
umask 022
touch yangi.txt && mkdir yangi_katalog
ls -ld yangi.txt yangi_katalog
Oddiy ishlarni oddiy foydalanuvchi sifatida bajaring, sudo ni faqat zarur bo'lganda ishlating (minimal ruxsat qoidasi). Konfiguratsiyani sudoedit, sudoers ni visudo bilan tahrirlang.

Mini-test

-rwxr-x--- ruxsat oktalda?

7 (rwx) + 5 (r-x) + 0 (---) = 750.
02

systemd va loglar

Xizmatlar

Xizmat bilan ishlash

status Xato: failed journalctl -u Tuzatishva restart Doim logdan boshlang

Xizmat va loglar


systemctl status nginx
sudo systemctl restart nginx
sudo systemctl enable nginx
journalctl -u nginx -f
df -h
du -sh /var/log/* | sort -h | tail
enable xizmatni server qayta yonganda ham avtomatik ishga tushiradi; start faqat hozir ishga tushiradi.

Mini-test

Xizmat failed bo'lsa, birinchi nima qilinadi?

Sabab logda yozilgan bo'ladi.
03

Tarmoq diagnostikasi

Birinchi yordam

Tekshiruv zanjiri

Portochiqmi? ss DNSto'g'rimi? dig HTTP javobi?curl -I Log:tail, grep Pastdan yuqoriga tekshiring

Diagnostika


ip a
ss -lntp
curl -I https://example.com
dig A example.com
grep -i error error.log | tail -n 50
awk '{print $1}' access.log | sort | uniq -c | sort -nr | head
ss -lntp ni ko'p holda sudo bilan yozing: jarayon nomlarini ko'rsatish uchun huquq kerak.

Mini-test

Qaysi buyruq tinglayotgan portlarni jarayon bilan ko'rsatadi?

ss -lntp portlar va PID ni ko'rsatadi.

Ruxsat 777 va minimal ruxsat

chmod 777

Hamma yozishi va bajarishi mumkin, xavfli
VS

Minimal ruxsat

Faqat kerak bo'lgan huquq (masalan 640, 750)

Server xavfsizligining birinchi qoidasi.

Atamalar. Bosing

umask

bosing

Yangi fayl ruxsatining standarti

systemd

bosing

Linux xizmatlarini boshqaruvchi tizim

journalctl

bosing

Xizmat loglarini ko'rish buyrug'i

quvur |

bosing

Bir buyruq chiqishini keyingisiga berish

Server birinchi yordam

1. Holat

systemctl status.

2. Log

journalctl -u ... -f.

3. Tarmoq

ss -lntp, curl -I.

Ruxsat oktali

BelgiOktalMa'no
r4o'qish
w2yozish
x1bajarish
rw-6o'qish + yozish
rwx7to'liq ruxsat

Pastga bosing: 2.2-jadval

Skriptga ruxsat berish

  1. touch script.sh bilan fayl yarating.
  2. chmod 750 script.sh va ls -l bilan tekshiring.
  3. ./script.sh ni ishga tushirib ko'ring.

Xavfli ruxsat


chmod 777 script.sh

Xavfli ruxsat


chmod 750 script.sh

Linux raqamlarda

0
ta ruxsat doirasi: egasi, guruh, boshqalar
0
— rwxr-x--- oktali
0
— umask 022 da oddiy fayl

Ruxsatlar — tizim xavfsizligi asosi.

Amaliy topshiriq 20 daqiqa

OsonOktal hisob: rw-r----- ruxsatni oktalda yozing va chmod buyrug'ini keltiring.
OsonKatalog vazifasi: /etc, /var/log, /home/odil nimaga xizmat qiladi?
O'rtaumask: umask 022 da yangi fayl va katalog ruxsatini hisoblang.
O'rtaRuxsatni to'g'rilang: deploy.sh ni faqat egasi bajara oladigan, guruh o'qiydigan qiling.
QiyinXizmatni tiklang: nginx failed bo'ldi. Sababini toping va qayta ishga tushiring.
BonusEng ko'p IP: access.log dan eng ko'p kirgan 5 ta IP ni chiqaring.

Dars xulosasi

Fayl tizimi

/etc, /var/log, /home; chmod, chown, umask.

Xizmatlar

systemctl, journalctl.

Diagnostika

ss -lntp, curl -I, dig, quvur.

Uyga vazifa: Linux buyruqlari va ruxsatlar.

Keyingi dars: SSH kalitlari

Xavfsiz masofaviy ulanish

6-hafta · 17-dars