AXV

Foydalanuvchiga Yo‘naltirilgan Dizayn

User-Centered Design (UCD) tamoyillari va iterativ rivojlanish sikli

10-sinfAdvanced UX/UI1-hafta · 2-dars

Bugun nimani o'rganamiz?

UCD falsafasi

Foydalanuvchini loyihalash markaziga qo'yish va Donald Norman merosi

10 ta asosiy tamoyil

Moslik, sodda til, qayta aloqa (feedback) va xatolarning oldini olish

4 bosqichli iterativ sikl

Kontekst, talablar, prototip va haqiqiy odamlar bilan baholash

01

UCD tushunchasi va tarixi

Dizayn — bu shunchaki san'at emas, insonlar muammosini hal qilish vositasidir

Donald Norman va UX ning tug'ilishi

«Hech qanday mahsulot o'z-o'zidan mavjud emas. U doimo insoniy kontekst va his-tuyg'ular ichida ishlaydi.»

1993-yil: Apple

Donald Norman dunyoda birinchi bo'lib rasmiy ravishda «User Experience Architect» lavozimiga asos soldi.

UCD Falsafasi

Dastur texnologiya imkoniyatlariga emas, balki odamlarning ruhiyati va odatlariga moslashishi kerak.

Illyustratsiya: UCD Markaziy Modeli

Foydalanuvchi Ehtiyoj va maqsadlar Nimani xohlaydi? Kontekst va muhit Qayerda ishlatadi? Qulaylik va soddalik Minimal kuch sarfi Doimiy qayta aloqa Tizim holati aniqligi

UCD ning 4 ta asosiy elementi

Ko‘rinarlilik

Foydalanuvchi bir qarashda nima qilish mumkinligini anglaydi.

Kirish imkoniyati

Ma'lumotlar oson topiladi, qidiruv va menyular qulay.

O‘qish osonligi

Matn o'lchami, kontrast va bloklar ko'zni charchatmaydi.

Tilning soddaligi

Qisqa, ravon va jargonsiz insoniy tushuntirishlar.

02

UCD ning 10 ta tamoyili

Rasmiy o'quv qo'llanmasi bo'yicha mukammal interfeys qoidalari

10 ta UCD Tamoyillari xaritasi

1. Noyob dizayn Auditoriyaga mos 2. Moslik Consistency 3. Sodda til Jargonsiz muloqot 4. Kam kuch sarfi Minimal kliklar 5. Ko'rsatmalar Oson yordam 6. Feedback Qayta aloqa 7. Oson navigatsiya Yo'lni topish 8. Erkinlik Bekor qilish imkoni 9. Aniq ma'lumot Tartibli bloklar 10. Xato oldini olish Himoya mexanizmi

Moslik, Sodda til va Kam kuch sarfi

Moslik (Consistency)

Ilova bo'ylab tugmalar va ranglar bir xil ma'noni anglatadi. Foydalanuvchi qayta o'rganmaydi.

Tushunarli til

Texnik atamalar o'rniga kundalik insoniy so'zlar: "Error 500" emas, "Aloqa uzildi".

Kam kuch sarfi

Vazifani bajarish uchun bosishlar va yozishlar sonini maksimal darajada qisqartirish.

Qayta aloqa (Feedback) va Erkinlik

Feedback mexanizmi

Tizim har bir harakatga javob qaytarishi shart: yuklanish indikatori, yashil tasdiq belgisi yoki ovozli signal. Foydalanuvchi harakat natijasini doim ko'rib turadi.

Harakat erkinligi (Control)

Adashib bosilgan buyurtmani bekor qilish, "Orqaga" tugmasi va savatchani tozalash imkoniyati foydalanuvchiga to'liq nazorat va ishonch hissini beradi.

Oldin va keyin: Xatolik xabarlari

Fatal Error 0x8802: Null pointer

Tushunarsiz kod va foydalanuvchini ayblovchi qo'rqinchli qizil oyna. Foydalanuvchi nima qilishni bilmay ilovani o'chirib tashlaydi.

Kechirasiz, internet aloqasi uzildi

«Iltimos, Wi-Fi yoki mobil internetingizni tekshirib, qayta urinib ko'ring» tugmasi va yordam xizmati havolasi.

UCD tamoyillari amaliyotda

Kartani bosing va amaliy misolni ko'ring

Yuklanish ekrani

bosing

Progress bar foydalanuvchiga tizim muzlab qolmaganini va jarayon ketayotganini bildiradi.

Format himoyasi

bosing

Telefon raqam kiritilganda maska (+998 __ ___) orqali xato yozishning oldi olinadi.

Non ushoqlari

bosing

Breadcrumbs navigatsiyasi foydalanuvchiga saytning qaysi bo'limida ekanini aniq ko'rsatadi.

03

4 bosqichli UCD sikli

ISO 9241-210 xalqaro standarti bo'yicha iterativ jarayon

4 bosqichli iterativ sikl (ISO 9241-210)

1. Kontekst Kim va qayerda? 2. Talablar Ehtiyojlar va maqsad 3. Loyihalash Eskiz va prototip 4. Baholash Testlash Qayta takomillashtirish sikli (Iteratsiya)

UCD Jarayoni: qadam-baqadam

1. Kontekstni o'rganish

Foydalanuvchilar kim, ular mahsulotni qaysi qurilmada va qanday sharoitda ishlatishini aniqlash.

2. Talablarni shakllantirish

Foydalanuvchi muammosini hal qilish uchun tizim qanday vazifalarni bajarishi shartligini yozish.

3. Loyihalash (Prototip)

Qog'oz eskizlardan boshlab, Figmada interaktiv bosiladigan ekranlar yaratish.

4. Foydalanuvchilar bilan testlash

5-6 nafar real odamga vazifa berib, qayerda qiynalganini kuzatish va kamchiliklarni bartaraf etish.

Nega UCD iterativ bo'lishi shart?

Eski usul (Waterfall)

Reja -> Dizayn -> Dasturlash -> Chiqarish. Foydalanuvchi faqat oxirida ko'radi. Xato chiqsa millionlab zarar.

XavfliQimmat
VS

UCD Iterativ yondashuv

Har bir bosqichda sinab ko'riladi. Xato dasturlashdan oldin qog'oz yoki prototipda arzon tuzatiladi.

XavfsizTejamkor

UCD ning biznesdagi statistikasi

IT Startaplar inqirozi 17% UCD yo'qligi sababli bozorga keraksiz mahsulot Biznesdagi muvaffaqiyat ~30% FYD tamoyillarini to'g'ri joriy qilish ulushi

Amaliy keys: Maktab kutubxonasi

Muammo

O'quvchilar tanaffusda 5 daqiqada kitob topa olmaydi, kutubxonachi esa daftarga qo'lda yozishga ulgurmaydi.

UCD Yechimi

1 qadamli qidiruv, kitob mavjudligini ko'rsatuvchi yashil indikator va 1 klikda band qilish (Reserve) tugmasi.

Natija: Kitob berish vaqti 5 daqiqadan 20 soniyagacha qisqardi!

Amaliy topshiriq 20 daqiqa

OsonBerilgan 3 ta texnik xatolik matnini UCD ning sodda til qoidasi bo'yicha qayta yozing.
O'rtaMobil bank ilovasidagi kvitansiya to'lovi muammosini 3 ta UCD tamoyili bo'yicha tahlil qiling.
QiyinMaktab kutubxonasi elektron tizimi uchun 4 bosqichli UCD siklini to'liq yoritib bering.

Bilimingizni sinang

Tadqiqotlarga ko'ra, IT startaplarning necha foizi foydalanuvchiga yo'naltirilgan dizayn (UCD) yo'qligi sababli muvaffaqiyatsizlikka uchraydi?

To'g'ri: 2018-yilgi tadqiqotga ko'ra, IT-startaplarning 17%i aynan UCD joriy qilinmagani sababli bozorga keraksiz mahsulot chiqarib yiqiladi.

Keng tarqalgan xatolar

«Men o'zim foydalanuvchiman»

Dizayner hamma insonlar o'zi kabi o'ylaydi deb xato o'ylaydi (False-Consensus Effect). Odamlarning yoshi va tajribasi farqlidir.

Baholashni o'tkazib yuborish

Dizaynni haqiqiy odamlarda sinab ko'rmasdan to'g'ridan-to'g'ri dasturlashga topshirish katta moliyaviy yo'qotishga olib keladi.

Xulosa

Bugun o'rgandik

  • Donald Norman va UCD ning maqsadi
  • 10 ta UCD tamoyili va elementlari
  • 4 bosqichli iterativ rivojlanish sikli

Keyingi dars

Usability, Accessibility va Simplicity: Nielsenning 10 evristikasi, WCAG POUR va psixologik qonunlar bilan tanishamiz.