AXV

Kompyuter tarmoqlari asoslari

OSI 7 qatlamli modeli, TCP/IP steki va ma'lumotlar enkapsulyatsiyasi

10-sinfDevOps3-hafta ยท 8-dars

Bugungi dars maqsadlari

Tarmoq turlari

LAN, WAN, Switch va Router qurilmalarining vazifasi.

OSI va TCP/IP

7 qatlamli etalon model va 4 qatlamli amaliy Internet steki.

Enkapsulyatsiya

Ma'lumotlarning Data dan bitlargacha bo'lgan sarguzashti.

Tarmoqlar raqamlarda

7 ta
OSI etalon qatlamlari
4 ta
TCP/IP amaliy qatlamlari
0
suvosti kabellaridan o'tuvchi trafik
Har bir xabar tarmoqdan o'tishda sarlavhalar (headers) bilan o'raladi.
01

Tarmoq turlari va qurilmalar

LAN, WAN, Switch va Router arxitekturasi

Mahalliy (LAN) va Global (WAN) tarmoq

Mahalliy tarmoq (LAN) Kompyuter A Kompyuter B Switch (L2) Router (L3) Default Gateway Internet (WAN)

Switch va Router taqqosi

Switch (2-qatlam - Data Link)

Faqat bitta mahalliy tarmoq (LAN) ichida ishlaydi.

Qurilmalarni ularning jismoniy MAC manzillari orqali taniydi.

Paketlarni tez va bevosita kerakli portga uzatadi.

Router (3-qatlam - Network)

Turli mustaqil tarmoqlarni bir-biri bilan bog'laydi.

Mantiqiy IP manzillar bo'yicha global yo'nalishni (marshrut) belgilaydi.

Internetga chiqish darvozasi (Default Gateway) hisoblanadi.

02

OSI 7 qatlamli modeli

Tarmoq aloqasining nazariy etalon arxitekturasi

OSI 7 qatlamli zinalari

7. Application (Amaliy)HTTP, HTTPS, SSH, DNS 6. Presentation (Taqdimot)TLS/SSL, JSON, Shifrlash 5. Session (Sessiya)Seanslarni ochish va yopish 4. Transport (Transport)TCP, UDP, Portlar (Segment) 3. Network (Tarmoq)IP, ICMP, Routerlar (Paket) 2. Data Link (Kanal)Ethernet, MAC, Switch (Freym) 1. Physical (Fizik)Kabel, Optika, Radio (Bitlar)
03

OSI vs TCP/IP steki

Nazariya va amaliyot o'rtasidagi ko'prik

OSI va TCP/IP taqqosi

OSI modeli (7 qatlam) Application / Presentation / Session Transport Network Data Link / Physical TCP/IP steki (4 qatlam) 1. Application (HTTP, DNS) 2. Transport (TCP, UDP) 3. Internet (IP) 4. Network Access (Ethernet)
04

Enkapsulyatsiya jarayoni

Paketning qatlamlar bo'ylab o'ralishi va ochilishi

Enkapsulyatsiya oqimi

Data (Application) TCP Header + Data (Segment) IP Header + Segment (Paket) Frame Header + Paket + CRC (Freym)

Linuxda tarmoq interfeyslarini ko'rish


# Barcha interfeyslar va IP/MAC manzillar
ip a

# Marshrutlar va Default Gateway
ip route

# Ochiq portlar va tinglovchi jarayonlar
sudo ss -tulpn
Eski ifconfig va netstat o'rniga zamonaviy ip va ss ishlatiladi.

Tezkor bilim sinovi

Router (marshrutizator) OSI modelining qaysi qatlamida ishlaydi va qaysi manzilga tayanadi?

To'g'ri: Router 3-qatlamda (Network) ishlaydi va paketlarni IP manzillar bo'yicha yo'naltiradi!

Amaliy topshiriq 20 daqiqa

Osonip a orqali o'z IP va MAC manzilingizni aniqlang.
O'rtaip route yordamida Gateway (router) IP sini toping.
Qiyinsudo ss -tulpn qilib ochiq portlarni tahlil qiling.

Bugungi dars xulosasi

O'rganilgan mavzular

LAN va WAN, Switch vs Router, OSI 7 qatlamli modeli, TCP/IP steki va enkapsulyatsiya tamoyili.

Uyga vazifa

O'z kompyuteringiz tarmoq xaritasini chizish va OSI qatlamlarini jadvalda tasvirlash.