AXV

Jarayonlar va xizmatlarni boshqarish

ps, top, kill signallari hamda systemd/systemctl xizmatlar ekotizimi

10-sinfDevOps2-hafta · 4-dars

Bugungi dars maqsadlari

Jarayonlar anatomiyasi

PID, Foreground va Background rejimlari hamda holatlar.

Signallar va to'xtatish

SIGTERM (15), SIGKILL (9) va ustuvorlik (nice/renice).

Systemd va Xizmatlar

Doimiy ishlovchi xizmatlarni (systemctl) sozlash va boshqarish.

Tizim yuklamasi raqamlarda

1
PID 1: systemd ota jarayoni
0
Unix signallari turlari
-20 .. 19
nice ustuvorlik shkalasi
Har qanday veb-sayt orqasida fonda ishlovchi xizmatlar (daemons) turadi.
01

Jarayonlar va holatlar

Dastur qanday qilib tirik jarayonga (process) aylanadi?

Jarayon hayotiy tsikli

New (Yangi)Dastur chaqirildi Running (R)Faol CPU resursi Sleeping (S)Kutish holati Zombie (Z)Tugallangan

Eng muhim jarayon holatlari

Running (R)

bosing

Jarayon hozir CPU yadrosida faol hisob-kitob bajarmoqda.

Sleeping (S)

bosing

Jarayon ma'lumot kiritilishini yoki tarmoq javobini kutmoqda (CPU bo'sh).

Zombie (Z)

bosing

Vazifasini yakunlagan, ammo ota jarayon hisobotini kutayotgan yozuv.

02

Oldingi va Fon rejimlari

Terminalni bloklamay, vazifalarni fonda bajarish

Foreground va Background aloqasi

Foreground (Oldingi) Terminal klaviaturani band qiladi Ctrl + Z (To'xtatish) bg fg %1 Background (Fon) Terminal boshqa ishlar uchun ochiq python3 app.py &

Jarayonni fonga o'tkazish algoritmi

1. Jarayonni to'xtatish

Terminalda Ctrl + Z bosing — jarayon «Stopped» bo'ladi.

2. Fonda davom ettirish

bg buyrug'ini bering — jarayon fonda qayta yuguradi.

3. Terminalga qaytarish

fg %1 orqali uni istalgan payt yana oldingi rejimga oling.

03

Signallar va to'xtatish

SIGTERM (15) va SIGKILL (9) farqi

SIGTERM vs SIGKILL

SIGTERM (Standart kill)

Jarayonga o'zini toza yopish taklif qilinadi.

Fayllarni saqlaydi, xotirani tozalaydi, soketlarni yopadi.

Buyruq: kill [PID]

SIGKILL (Majburiy kill -9)

Linux yadrosi jarayonni so'rovsiz bir zumda xotiradan o'chiradi.

Qotib qolgan dasturlar uchun oxirgi chora.

Buyruq: kill -9 [PID]

Asosiy Unix signallari

SIGINT (2) Ctrl + C To'xtatish SIGHUP (1) Reload Konfiguratsiya yangilash SIGTERM (15) kill [PID] Xavfsiz yopilish SIGKILL (9) kill -9 [PID] Majburiy to'xtatish
04

Systemd va systemctl

Serverdagi doimiy xizmatlarni (daemons) boshqarish

Systemd xizmatlar daraxti

PID 1: systemd nginx.serviceVeb-server docker.serviceKonteynerlar sshd.serviceMasofaviy kirish

systemctl boshqaruv sintaksisi


# Xizmatni yoqish va to'xtatish
sudo systemctl start nginx
sudo systemctl stop nginx

# Xizmat holatini tekshirish
systemctl status nginx

# Server yoqilganda avtomat ishga tushishi (Autostart)
sudo systemctl enable nginx
status buyrug'i xizmat qulaganda oxirgi xatolik loglarini ham ko'rsatadi.

Tezkor bilim sinovi

Qaysi buyruq server qayta yuklanganda (reboot) xizmatning avtomatik ishga tushishini ta'minlaydi?

To'g'ri: 'enable' xizmatni autostart ga qo'shadi, 'start' esa uni faqat joriy sessiyada yoqadi.

Amaliy topshiriq 20 daqiqa

Osontop orqali umumiy CPU va RAM yuklamasini tahlil qiling.
O'rtasleep 300 & ishga tushiring, PID sini topib kill bilan yoping.
Qiyinsystemctl status cron qilib xizmat holatini o'rganing.

Bugungi dars xulosasi

O'rganilgan mavzular

Jarayonlar va PID, Foreground/Background boshqaruvi, signallar (SIGTERM/SIGKILL) hamda systemd/systemctl amallari.

Uyga vazifa

Jarayonlarni fonda boshqarish va tizim xizmatlari holatini tahlil qilish.