AXV

Linux terminal va asosiy buyruqlar

FHS ierarxiyasi va fayllar tizimi bilan chaqqon ishlash

10-sinfDevOps1-hafta · 1-dars

Bugungi dars maqsadlari

CLI va Shell

Terminalning ichki arxitekturasi va DevOps olamidagi o'rni.

FHS Standarti

Linux fayllar tizimi daraxti va asosiy kataloglar vazifasi.

Asosiy buyruqlar

Fayllarni yaratish, ko'rish, nusxalash, ko'chirish va o'chirish.

Linux zamonaviy IT poydevori

0
TOP-500 superkompyuterlar
0
bulutli serverlar (Cloud)
30 mln+
yadro kod qatorlari
AWS, GCP va Azure bulutlarining katta qismi Linux asosida boshqariladi.
01

Terminal va Shell

Klaviaturadan to Linux yadrosigacha bo'lgan muloqot yo'li

Terminal arxitekturasi

FoydalanuvchiKlaviaturadan matn Terminal EmulatorGNOME / iTerm2 Shell (Bash)Interpretator Linux KernelCPU / RAM / Disk

Har bir blok ustiga bosib yoki olib borib uning vazifasini o'rganing.

Nega grafik interfeys (GUI) emas?

Grafik interfeys (GUI)

Ko'p RAM va CPU sarflaydi.

Avtomatlashtirish juda qiyin.

Masofadan boshqarishda sekin (yuqori trafik).

VS

Buyruqlar satri (CLI)

Minimal tizim resursi (10-20 MB RAM).

100% skriptlar orqali avtomatlashadi.

SSH orqali tezkor va xavfsiz boshqaruv.

02

Linux fayl tizimi (FHS)

Hamma narsa yagona daraxt va hamma narsa — fayl

FHS: Linux kataloglar ierarxiyasi

/ /binBuyruqlar /etcSozlamalar /homeUser fayllari /varLoglar (/log) /tmpVaqtinchalik /devQurilmalar

Muhim kataloglar bilan tanishing

/etc

bosing

Barcha xizmatlar (Nginx, SSH, Docker) konfiguratsiya fayllari saqlanadi.

/var/log

bosing

Tizim va ilovalarning nosozlik va faoliyat jurnallari (loglari) to'planadi.

/root

bosing

Superuser (administrator) ning shaxsiy uy katalogi (/home ichida emas).

03

Navigatsiya va yo'llar

Mutlaq va nisbiy yo'llar: pwd, cd va ls buyruqlari

Mutlaq vs Nisbiy yo'l

Mutlaq (Absolute) yo'l Doimo / (root) dan boshlanadi /var/log/nginx/access.log Nisbiy (Relative) yo'l Joriy papkaga nisbatan hisoblanadi ../../projects/server.py

Navigatsiya qadamlari

1. Joriy joyni aniqlash

pwd buyrug'i joriy mutlaq manzilni ko'rsatadi.

2. Katalog tarkibini ko'rish

ls -la barcha (shu jumladan yashirin) fayllarni batafsil chiqaradi.

3. Boshqa manzilga o'tish

cd /etc mutlaq, cd .. esa yuqoriga o'tadi.

ls buyrug'ining qulay bayroqlari


# Oddiy ro'yxat
ls

# Batafsil (ruxsatlar, egasi, hajm, sana)
ls -l

# Yashirin fayllar bilan birga (.bashrc)
ls -la

# Hajmlarni inson tushunadigan formatda ko'rsatish (KB, MB)
ls -lh
Amaliyotda eng ko'p ls -la yoki ls -lh ishlatiladi.
04

Fayl va kataloglar ustida amallar

Yaratish, nusxalash, ko'chirish va xavfsiz o'chirish

Fayllar hayotiy tsikli

touchFayl yaratish cpNusxalash mvKo'chirish / Nomlash rmO'chirish

Papkalar va fayllar bilan ishlash


# Ichma-ich papkalar daraxtini yaratish
mkdir -p devops/project1/src

# Bo'sh fayllar hosil qilish
touch devops/project1/src/index.py

# Butun papkani zaxira nusxasini olish
cp -r devops/project1/ devops/backup_project1/
mkdir -p ota kataloglar mavjud bo'lmasa, ularni ham avtomat yaratadi.

Xavfsizlik: rm -rf xatari

Diqqat: Linuxda Savatcha (Recycle Bin) yo'q!
rm file.txt — bitta faylni o'chiradi. Qayta tiklanmaydi.
rm -r folder/ — papka va barcha ichki elementlarni o'chiradi.
rm -rf / — butun tizimni yo'q qiladi! Hech qachon bajarilmasin!

Tezkor bilim sinovi

Linuxda bir pog'ona yuqoridagi (ota) katalogga o'tish uchun qaysi buyruq qo'llaniladi?

To'g'ri: «..» doimo bitta yuqoridagi ota katalogni bildiradi. «~» esa uy katalogiga o'tadi.

Amaliy laboratoriya 20 daqiqa

Osonpwd va ls -la orqali uy katalogingizni tahlil qiling.
O'rtamkdir -p lab/test/configs daraxtini yarating va ichiga 2 ta fayl joylang.
QiyinFayllarni cp -r orqali zaxiralang va find bilan qidiring.

Bugungi dars xulosasi

O'rganilgan mavzular

CLI va Shell ishlash zanjiri, FHS ierarxiyasi, mutlaq/nisbiy yo'llar hamda fayl manipulyatsiyasi buyruqlari.

Uyga vazifa

Shaxsiy loyiha papkalari tuzilmasini yaratish va buyruqlar tarixini (history) konspektga yozish.