Tarmoq qurilmalari va xavfsizlik muammolari

Hab, switch, router va ularning zaifliklari: qaysi qurilma nimani ko'radi?

10-sinf Kiberxavfsizlik4-hafta · 10-dars

Bugungi reja

Kabel va NIC

Axborot uzatish muhiti, 3 tur kabel, tarmoq kartasi

5 ta qurilma

Hab, repitir, ko'prik, switch, router va gateway

Xavfsizlik muammolari

Zaiflik, tahdid, hujum: aralashtirmaymiz

Tarmoq qurilmalari

Ma'lumot kabel orqali kartadan qurilmaga, undan boshqa tarmoqqa o'tadi

Axborot uzatish muhiti: 3 turdagi kabel

O'ralgan juft

UTP/STP: eng arzon va eng tarqalgan, egiluvchan, 100 Mbit/s

Koaksial

Ekranli, himoyalangan, 500 Mbit/s gacha, lekin qimmat

Optik tola

Elektr emas, yorug'lik bilan: o'nlab km, 10 Gbit/s gacha

Kabellar ichidan qanday ko'rinadi

Qismga bosing: izoh chiqadi.

Tarmoq kartasi (NIC)

NIC

bosing

Network Interface Card: kompyuterni tarmoqqa ulaydigan apparat komponent.

3 ko'rinish

bosing

Kabelli, simsiz (Wi-Fi) va USB ko'rinishidagi tarmoq kartalari bor.

MAC manzil

bosing

9-darsdagi MAC manzil aynan NIC ga beriladi. Network adapter = LAN adapter.

Qurilmalar va OSI sathlari

Sath ustiga bosing.

Hab va switch

Bir xil ko'rinadi, lekin trafik bilan butunlay boshqacha ishlaydi

Hab: signal hammaga

Habdan switchga

Hab (1-sath)

Signalni barcha portlarga uzatadi.

Habdan switchga

Switch (2-sath)

Ma'lumotni faqat mo'ljallangan qabul qiluvchiga uzatadi: unumdorlik va xavfsizlik oshadi. Lekin MAC-manzilni almashtirish hujumiga zaif.

Repitir (1-sath)

Signalni kuchaytirmaydi, regeneratsiya qiladi: asl ko'rinishini aniqlab, aniq nusxasini yaratadi.

Hab = ko'p portli repitir.

Pastga bosing: ko'prik

Ko'prik (bridge), 2-sath

Freym sarlavhasidagi MAC ni tekshiradi va segmentlarni birlashtiradi.

Ko'prik

Bir vaqtda bitta oqim, ikki port orasida (ketma-ket)

Switch

Bir vaqtda ko'p oqim (parallel)

Router: tarmoqlar orasidagi darvoza

Qismni bosing.

Gateway (shlyuz): 3 xil

Tarmoq shlyuzi

3-4 sathlar: ichki va global tarmoq orasidagi trafikni nazorat qiluvchi nuqta

Internet-shlyuz

7-sath: HTTP(S) orqali veb-resurslardan foydalanishni cheklash

Oraliq gateway

Tunel zanjirlarini qo'llab-quvvatlaydigan router yoki OT

Paket yo'li: qadam-baqadam

1. Kompyuter (NIC)

Karta paketni tarmoqqa uzatadi.

2. Switch

MAC bo'yicha faqat kerakli portga beradi.

3. Router

IP va jadval bo'yicha eng yaxshi yo'lga yo'naltiradi.

4. Gateway / Internet

Chegara nazorati va tashqi tarmoqqa chiqish.

Mini-test 1

Qaysi qurilma bir portdan kelgan signalni qolgan BARCHA portlarga uzatadi?

Hab 1-sathda ishlaydi va signalni barcha portlarga qayta uzatadi; switch esa faqat mo'ljallangan qabul qiluvchiga beradi.

Xavfsizlik muammolari

Zaiflik, tahdid va hujum: uchtasi har xil

Uch tushuncha: bosing va aylantiring

Zaiflik

bosing

Qayerda kamchilik bor? Loyihalash yoki amalga oshirishdagi xato.

Tahdid

bosing

Nima xavf solishi mumkin? Xavfsizlikni buzishi mumkin bo'lgan sharoit va omillar.

Hujum

bosing

Nima sodir bo'ldi? Hujumchiga muhitni boshqarish imkonini bergan buzilish.

Zanjir: zaiflikdan hujumgacha

Xavfsizlik muammolarining 5 sababi

Qurilma yoki dasturning noto'g'ri sozlanishi
Tarmoqni zaif, xavfsiz bo'lmagan tarzda loyihalash
Tug'ma texnologik zaiflik
Foydalanuvchilarning e'tiborsizligi
Foydalanuvchilarning qasddan harakati

Ichki va tashqi tahdidlar

kompyuter jinoyatlarida ichki tahdid (qo'llanma bo'yicha)

Ichki

Xafa yoki g'araz niyatli xodimlar, imtiyozli foydalanuvchilar

Tashqi

Tizimlashgan (malakali) va tizimlashmagan (tayyor skriptlar)

Tarmoq hujumlari tasnifi

Razvedka

Aktiv (skanerlash) va passiv (sniffer)

Kirish va parol

Ruxsatsiz kirish, qo'pol kuch, lug'at, MITM

DoS / DDoS

Xizmatni ishdan chiqarish, zombi kompyuterlar

Zararli dastur

Virus, troyan, backdoor, ransomware...

Qurilma va xavf bog'lanishi

Qurilma	Xavf
Hab	Trafik hammaga boradi: passiv razvedka (sniffer) uchun qulay
Switch	Trafikni ajratadi, lekin MAC almashtirish hujumiga zaif
Router / gateway	Perimetr nazorati: noto'g'ri sozlansa butun tarmoq zaif

Odatiy xato

«Switch ishlatsam, tarmoq 100% xavfsiz.» Noto'g'ri: switch trafikni ajratadi, lekin MAC almashtirish hujumiga zaif.

Zaiflik, tahdid va hujumni aralashtirish: kamchilik hali hujum emas.

Eslab qoling: kim? (tahdid) nima? (zaiflik) nima bo'ldi? (hujum)

Mini-test 2

«Maktab routerida admin paroli o'zgartirilmagan» gapi nimaga misol?

Bu tizimdagi kamchilik, ya'ni zaiflik. Kimdir foydalansa, hujum bo'ladi.

Amaliy topshiriq 15 daqiqa

OsonHab, switch, router, repitirni OSI sathiga moslang.

O'rtaRouter paketni olganda jadvalda yo'l bo'lmasa nima bo'ladi?

QiyinMaktab tarmog'ini loyihalang: qurilmalar va nega hab emas, switch.

Xulosa

Bugun o'rgandik

Kabel, NIC, hab, repitir, ko'prik, switch, router, gateway; zaiflik, tahdid, hujum

Uyga vazifa

Maktab tarmog'i sxemasi va qurilmalar xavfi jadvali (uyga-vazifa.md)