Xavfsizlik tafakkuri
Security Mindset, zaif parollar, Nmap va Hydra vositalari
10-sinf Kiberxavfsizlik · 2-haftaBugungi dars rejasi
Xavfsizlik tafakkuri
Security Mindset: har bir tizimga zaiflik nuqtai nazaridan qarash.
5 ta asosiy tamoyil
What could go wrong, Adversarial, Defensive, Assume breach.
Nmap va Hydra
Ochiq portlarni skanerlash va zaif parollarni tekshirish.
Kuchli parollar siyosati
Parol menejerlari (Bitwarden) va xavfsiz boshqaruv.
Xavfsizlik tafakkuri (Security Mindset)
Oddiy foydalanuvchi va kiberxavfsizlik mutaxassisi qarashi
Oddiy foydalanuvchi vs Mutaxassis
Oddiy foydalanuvchi
«Wi-Fi paroli bor, demak xavfsizman.»
«Login formasi kiritish uchun qulay ekan.»
Xavfsizlik mutaxassisi
«WPA2 zaifmi? Routerning admin paroli o'zgartirilganmi?»
«Brute-force dan rate-limit bormi? SQL Injection tekshirilganmi?»
Bryus Shnayer
«Yaxshi mutaxassislar do'konga kirsa qanday o'g'irlik qilish mumkinligini, kompyuter ko'rsa qanday zaiflik borligini o'ylamasdan turolmaydilar.»
5 ta asosiy tamoyil
Xavfsizlik tafakkurining arxitekturasi
Xavfsizlik tafakkuri tamoyillari
1. Nima buzilishi mumkin?
What could go wrong? Har qanday jarayonda eng yomon ssenariyni ko'ra bilish.
2. Hujumchi kabi fikrlash
Adversarial thinking: tizimni buzish va qoidalarni aylanib o'tish yo'llarini izlash.
3. Himoyachi kabi fikrlash
Defensive thinking: tizimni qatlamli himoya (Defense-in-Depth) bilan o'rash.
4. Tizim allaqachon buzilgan deb hisoblash
Assume breach: tarmoq ichida allaqachon xaker bor deb, har bir so'rovni tekshirish (Zero Trust).
5. Aktivlaringni bilish
Know your assets: himoya qilishdan oldin nimani himoyalash kerakligini aniq ro'yxatga olish.
Zaif parollar va ochiq portlar
Hujumchilar uchun eng oson kirish eshigi
Zaif parollar: Statistik haqiqat
«123456»
Dunyo bo'yicha 1-o'rinda
Topilishi: 0.001 soniya!
«admin»
Routerlar va serverlar
Topilishi: 0.001 soniya!
«password»
Eng mashhur so'z
Topilishi: 0.001 soniya!
rockyou.txt lug'ati
14 milliondan ortiq real parollar ro'yxati. Buzg'unchilar lug'at hujumi (Dictionary Attack) orqali parollarni bir zumda topishadi.
Amaliy vositalar: Nmap va Hydra
Portlarni skanerlash va parollarni sinash
1. Nmap: Ochiq portlar skaneri
sudo nmap -sV -p- --open 172.16.4.65-sV
Servis versiyasini aniqlaydi (masalan, OpenSSH 8.2).
-p-
Barcha 65 535 ta portni to'liq tekshiradi.
--open
Faqat xavfli ochiq portlarni filtrlab chiqaradi.
2. Hydra: Lug'at hujumi vositasi
hydra -l windows -P /usr/share/wordlists/rockyou.txt -t 4 -V -f rdp://172.16.4.65Parametrlar tahlili:
-l windows: Foydalanuvchi nomi
-P rockyou.txt: Parollar lug'ati
-f: Parol topilishi bilan to'xtatish
Natija:
Agar parol oddiy (masalan, «qwerty») bo'lsa, Hydra uni bir necha soniyada ekranga chiqaradi!
Kuchli parollar va Parol menejerlari
Parollarni xavfsiz boshqarish san'ati
Kuchli parol mezonlari
12-16+ belgi
Uzunlik — eng asosiy omil. Har bir qo'shimcha belgi xaker vaqtini 100 barobar oshiradi.
Murakkab aralashma
Katta harf (A-Z), kichik harf (a-z), sonlar (0-9) va belgilar (`!@#$%^&*`). Masalan: Maktab@2025!Uz
Har bir saytga alohida!
Bitta sayt buzilsa, boshqa akkauntlaringiz xavfsiz qolishi shart.
2FA yoqilgan bo'lsin
Parol o'g'irlangan taqdirda ham telefoningizdagi kodsiz kirib bo'lmaydi.
Amaliy topshiriqlar
Darsdagi vazifalarni muhokama qilish
Darsning amaliy vazifalari
1. 5 ta tamoyil
Security Mindset tamoyillarini yozing va qisqacha izohlang.
2. Nmap parametrlari
`-sV`, `-p-`, `--open` parametrlarining texnik vazifasini ayting.
3. Brute vs Dictionary
Nima uchun lug'at hujumi to'liq brute-forcedan tezroq ishlaydi?
4. Account Lockout
5 marta xato kiritilganda bloklash qoidasi Hydrani qanday to'xtatadi?
Xulosa: 2-hafta sarhisobi
Xavfsizlik tafakkuri — eng muhim qurol
Texnologiyalar o'zgarishi mumkin, ammo zaiflikni ko'ra bilish tafakkuri mutaxassisni har doim bir qadam oldinda ushlaydi.
CIA Triadasi
Har doim Maxfiylik, Yaxlitlik va Foydalanuvchanlikni birgalikda o'ylang.
Parol gigiyenasi
Parol menejeridan foydalaning va 2FA ni barcha joyda yoqing.
2-hafta yakunlandi!
Keyingi hafta: Raqamli gigiyena, Red/Blue team va Tarmoq asoslari
Uyga vazifani bajarishni unutmang!